Uilke Barends

Uilke Barends - Kapitein bij de V.O.C.

Uilke Barends is geboren in 1757 in het Meer bij Heerenveen.

Hij is de oudste zoon van landbouwer Beerent Sietses en zijn vrouw Jetske Rinzesdr.

Hij wist op te klimmen tot kapitein op V.O.C.schepen en later ook nog tot lid van de Aziatische Raad, opvolger van de V.O.C voor het opperbestuur van Oost Indië. Deze raad is in 1806 opgeheven door de toenmalige koning, de broer van Napoleon, Lodewijk Napoleon. Deze werd op 5 juni 1806 benoemd door zijn broer, de bekende Napoleon.

( V.O.C.,aanvang 1602, opheffing: 01 mrt 1796)

Hij had tenminste een broer en een zuster, te weten:

Rinze Beerents, geb. 1758

Geeske Beerents, geb. 1768

Gedoopt (Doopsgezind) in Middelburg op 23 april 1797.

Over de vroege jaren van Uilke Barends (1757–1810) is helaas veel minder bekend dan over zijn laatste en beroemdste reis als gezagvoerder van het VOC-schip Mentor in 1793–1795. Er zijn wel enkele feiten en aannemelijke reconstructies.

Jeugd en afkomst

Uilke (ook gespeld als Uilke of Uijlke) Barends werd in 1757 in Friesland geboren. Hij groeide op in een tijd waarin veel Friese jongens de zee op gingen. De Wadden, Harlingen en de Friese kust leverden veel zeevarenden aan de koopvaardij en de VOC.

Waarschijnlijk begonnen als gewone matroos

Hoewel er geen bewaard gebleven monsterrol is waarop zijn allereerste reis staat vermeld, is het vrijwel zeker dat hij zijn loopbaan begon als:

lichtmatroos of matroos;
daarna stuurmansleerling;
derde stuurman;
tweede stuurman;
eerste stuurman;
uiteindelijk schipper/kapitein.

Dat was in de achttiende eeuw de normale carrière binnen de VOC. Vrijwel niemand werd zonder jarenlange ervaring direct kapitein.

Ervaren zeeofficier vóór 1790

Toen Barends in 1790 het bevel kreeg over de IJSTROOM , moet hij al een zeer ervaren zeeofficier zijn zijn geweest. Een VOC-kapitein droeg immers verantwoordelijkheid voor:

een schip van honderden tonnen;
een bemanning van ongeveer 200 à 300 personen;
een kostbare lading;
navigatie over de route naar Kaap de Goede Hoop, Batavia en terug.

Zo'n functie kreeg men pas na een lange staat van dienst en een goede reputatie.

Waarom weten we zo weinig?

Dat komt doordat:

veel personeelsadministraties van de VOC onvolledig zijn;
alleen bijzondere gebeurtenissen werden opgeschreven;
gewone reizen van stuurlieden nauwelijks aandacht kregen.

Pas toen Barends betrokken raakte bij de laatste VOC-vloot, die in 1795 door de Britten werd onderschept bij Sint-Helena, duikt hij uitgebreid op in de historische bronnen.

Mogelijke ervaring vóór de VOC

Sommige maritiem historici vermoeden dat Barends al vóór zijn VOC-loopbaan op de Europese koopvaardij of de walvisvaart heeft gevaren. Voor Friezen uit die tijd was dat heel gebruikelijk. Voor Uilke Barends is daarvoor echter nog geen direct archiefbewijs gevonden.

Brieven tonen een ontwikkeld man

Van Barends zijn ook brieven aan zijn vrouw Petronella Wijbrandi bewaard gebleven. Daaruit blijkt dat hij goed kon schrijven, zorgvuldig nadacht en een groot verantwoordelijkheidsgevoel had. Dat past bij iemand die al vele jaren op zee had gevaren voordat hij kapitein werd.

kapitein op de volgende schepen:

*van 1790 tot en met 1791 op de IJstroom .

*Van 1791 tot en met 1792 op de Eenparingheid.

*Van 1793 tot 1795 kapitein op de Mentor (op 14 juni 1795 door de Engelsen gekaapt bij Sint

Helena ) .

* 1802 tot 1804 kapitein op de Vreede en Rust.

Overleden te Leeuwarden 7 juli 1810, ten gevolge van een beroerte.

Van hem hangt een portret door Thomas Gaal in het Fries Scheepvaart Museum te Sneek (inv.nr. G-100).

Uilke Barends trouwde in maart 1790 met Petronella Wijbrandi, geboren Berlikum 24 april 1763 en overleden te Leeuwarden 23 juni 1850, door een beroerte. Hij is min of meer berooid gestorven, Het echtpaar overleefde eigenlijk door de goede financiëele achtergrond van Petronella, haar vader was een vermogend man.

Petronella was de dochter van Jentje Wijbes (Gentius) Wijbrands (doopsgezind leraar te Berlikum en Heerenveen en boer ) en Wytske Pieters.

In 1797 woonden Uilke en Petronella Barends in Middelburg (Zaagmolenpolder) en in 1804 in Leeuwarden (Koornmarkt). Momenteel heet deze straat: Voorstreek (huisnr.17).

Uilke Barends en Petronella Wijbrandi kregen vijf kinderen:

- dochter,nomen nescio,. (geboren 10 januari 1791 - overleden 12 januari 1791)

- Gentius (geboren 14 maart 1793 - overleden 10 april 1793)

- Wytske (geboren 24 september 1796- overleden na 1850 )

- Barent (geboren te Middelburg 26 mei 1798- overleden 1815)

- Gentius (geboren 27 februari 1800 te Middelburg- overleden 02 febr 1878)

Vererving van het portret van Uilke Barends vervaardigd door Thomas Gaal:

Uilke Barends (1757-1810) naar Uilke Barends (1920-1995):

I- Uilke Barends (1757-1810) en Petronella Wijbrandi (1763-1850). Kregen vijf kinderen, waaronder:

II- Gentius Uilkes Barends (Middelburg, 1798 - Sexbierum, 1878). Hij trouwde met domineesdochter Johanna Cornelia Outhuys (1806-1842). Ze kregen twee zonen, waaronder Uilke Gentius. Na de dood van Johanna Outhuys trouwde Gentius met Wypkje Wybes Wyckel bij wie hij nog negen kinderen kreeg.

III- Uilke Gentius Barends (Oosterbierum, 1834-1872). Hij trouwde met Aukje Zacheus Vellinga (geboren in 1840). Zij kregen acht kinderen, waaronder:

IV- Zacheus Uilkes Barends (1868-1935), die trouwde met Neeltje Jacobs Oostringa (1880-..). Zij hadden één zoon, namelijk:

V- Uilke Zacheus Barends (1920-1995). Hij trouwde Margaretha Wilhelmina den Hollander

( geen kinderen ). Uilke Zacheus heeft het portret en zijn opgebouwde archief in bruikleen gegeven aan het Fries scheepvaart museum te Sneek in 1964. Na zijn overlijden in 1995 heeft zijn weduwe het portret en het dossier geschonken aan het scheepvaart museum.

Thomas Gaal - olieverfschilderij (1802). Portret van gezagvoerder Uilke Barends.

Officieële beschrijving:

Schilderij. Olieverf op doek.

Portret ten halve lijve, en trois quart.

Het portret is gemaakt in Middelburg, net voor het vertrek van Uilke Barends met de Vrede en Rust uit Vlissingen (uitgevaren op 6 mei 1802 vanaf fort Rammekens ). Het werd op 20 april 1802 in Leeuwarden afgeleverd. Thomas Gaal (1739-1817) was oprichter van de Tekenacademie van Middelburg.

De geportretteerde is Uilke Barends. Hij heeft een kalend voorhoofd. Hij draagt een jas met hoge kraag en tressen op de schouders.